به بيراهه رفته در حالىكه آنان خود را نيكوكار مىدانند ! قانون عليت و سببيت تمام زندگانى ما را احاطه كرده است ، توقع چانس و طالع را در بهشت احمقان بايد جستجو كرد ؛ ولى در مورد قانون سببيت بايد سه نكته ديگر را مد نظر داشته باشيم تا از طرف ديگر بام نيفتيم : اول قانون عليت و سببيت از اراده و تدبير ما به طوركلى بيگانه و به دور نيست ، بلكه در سلسله اسباب قرار دارد و انسان نبايد خود را مجبور و فاقد اختيار فكركند . خداوند به انسان مسئوليت خطير و سنگينى را كه عبارت از نمايندگى خداوند در روى زمين است ارزانى فرموده و انجام چنين مسئوليتى جز با اراده و اختيار و انتخاب او ميسر نبوده و نيست . « إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً » ( ما انسان را به راه تكامل و انجام وظايف او با استعداد سرشارىكه به او داديم رهنمايىكرديم ) ، او ( به انتخاب خود ) يا شكرگزار نعمت هاى ما و يا ناسپاس به آنها است . دوم فرصت هاى طلايى و چالش هاى وحشتناك سر راه همه يا اكثر افراد در زندگانى اقتصادى و اخلاقى و علمى و سياسى و فاميلى و غيره قرار دارد و ممكن است گاهى اين فرصت ها و چالش ها غير اختيارى باشدكه افراد را به ناچار به طرف سعادت و يا شقاوت سوق دهدكه تا حدى محسوس است . ولى در حالات عادى اگر ما در برنامه ريزى هاىكوتاه مدت و دراز مدت با اراده هاى قوى و تصميم هاى جدى مراقب اوضاع زندگانى باشيم ، مىتوانيم از اين فرصت ها استفاه خوب يا متوسطى ببريم و از چالش ها تا حد زيادى خود را به دور نگه داريم « وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى » تلاش آدمى به او مىرسد . اين مقوله عربى به نظرم درست است كه : « انَّ الْحَياةَ عَقيدَةٌ وَ جِهادٌ » زندگانى جز اعتقاد و تلاش چيزى نيست . و چنانچه اين جمله را به زبان روز بيان كنيم اين است‌كه « واقعيت زندگانى با ثمر ، جهان بينى عقلى و آيده آلوژى خوب مىباشد .